Tavşan Diş Problemleri ve Çözümleri

Tavşanların dişleri neden sürekli sorun çıkarır?

Tavşanın 28 dişi vardır ve hepsi ömür boyu büyümeye devam eder. Ön kesici dişler haftada birkaç milimetre, arka azı dişler biraz daha yavaş uzar. Bu tasarım doğada mantıklıdır: yabani tavşan günün büyük bölümünü lifli, silisli, sert bitkileri çiğneyerek geçirir ve dişler kendiliğinden aşınır. Evde yaşayan bir tavşan pelet ve havuçla beslendiğinde çiğneme süresi kısalır, dişler aşınmadan uzar ve bir noktada ağız içinde birbirine engel olmaya başlar.

Yani çoğu tavşan diş sorunu aslında bir beslenme sorununun geç fark edilen sonucudur. Bu ayrımı akılda tutmak önemli, çünkü tedavi ettiğiniz şey diş değil, günlük rutin oluyor.

Tavşanımın dişinde problem olduğunu nasıl anlarım?

Tavşanlar ağrıyı gizlemekte ustadır; "iştahı yok" dediğinizde sorun genelde birkaç haftadır sürüyordur. Şu işaretler sırayla ortaya çıkar:

• Seçici yeme: Peleti yiyip samanı bırakır. Saman çiğnemek daha çok yan hareket gerektirir, ağrıyan azı dişte bu zordur.
• Islak çene ve göğüs: Aşırı salya, ıslak tüy, çene altında yapışkan kabuklanma.
• Ağza dokunmaktan kaçınma: Yüzünü çevirir, ön ayaklarıyla ağzını sık sık ovar.
• Dışkı değişimi: Toplar küçülür, azalır, ip gibi birbirine bağlanır. Yem alımı azaldığı için bağırsak yavaşlar.
• Göz akıntısı: Üst azı köklerinin uzaması gözyaşı kanalına baskı yapar. Tek gözde inatçı sulanma sıklıkla diş kaynaklıdır.
• Çene altında şişlik: Kök apsesi belirtisidir, acil kabul edilmelidir.

Kendim ağzına bakabilir miyim?

Ön kesici dişlere bakabilirsiniz: dudağı hafifçe kaldırıp üst dişlerin alt dişlerin hemen önüne oturup oturmadığını kontrol edin. Üst dişler dışa, alt dişler ileri doğru fildişi gibi çıkıyorsa çapraz kapanış (maloklüzyon) vardır. Ama arka azı dişleri evde göremezsiniz. Telefon ışığıyla bakmak yanıltıcıdır; sivrilmiş kenarlar dilin veya yanağın iç yüzünü keser ve bu ancak otoskop ya da ağız spekulumuyla görülür. Tırnak kesiminde olduğu gibi burada da "evde yapılabilen kısım" ile "veterinere bırakılan kısım" arasındaki sınırı net çizmek gerekir.

Elimdeki seçenekler neler?

Uygulamada dört yaklaşım tartışılır. Hepsi aynı işi yapmaz:

Burada sık yapılan hata, ön dişleri evde tırnak makasıyla kısaltmaya çalışmaktır. Diş kırılır, boyuna çatlar, pulpa açılır ve kök enfeksiyonu başlar. Törpüleme mutlaka döner uçlu alet ve kontrollü şekilde yapılır.

Beslenmeyi tam olarak nasıl kurmalıyım?

Hedef, tavşanın gün içinde çiğneme saatini uzatmak. Pratik oran şöyle düşünülebilir:

1. Sınırsız kuru ot: Günlük alımın en büyük kısmı. Yetişkinlerde kuru çayır otu; yavru ve gebelerde kalsiyumu yüksek yonca kabul edilebilir. Ot kokusunu kaybetmiş, tozlanmış, sararmışsa tavşan yemez, tazesini alın.
2. Yeşillik: Günde bir-iki avuç; roka, maydanoz, kekik, semizotu, havuç yaprağı gibi çeşitleri dönüşümlü verin. Lifli yeşillikler çiğneme süresine katkı yapar.
3. Pelet: Yetişkin bir tavşan için günde birkaç yemek kaşığı yeter. Renkli, tohum ve mısır gevreği karışımı yemler dişler için en kötü seçenektir; tavşan içinden şekerli parçaları ayıklar, otu bırakır.
4. Meyve ve havuç: Ödül miktarında, haftada birkaç kez. "Havuç tavşan yemeğidir" fikri diş ve bağırsak açısından yanlış.

Değişimi ani yapmayın. Pelet miktarını iki-üç hafta içinde kademeli azaltın, otu yemliğe göz hizasında ve erişimi kolay şekilde koyun. Otu tuvalet kabının hemen yanına koymak alım miktarını belirgin biçimde arttırır; kedilerde tuvalet alışkanlığında olduğu gibi burada da yer seçimi davranışı yönlendirir.

Ne zaman beklemem, ne zaman hemen gitmem gerekir?

Bir tavşan 12 saat yem yemediyse ve dışkı çıkarmıyorsa bu acildir. Bekleyerek "geçer mi" denecek bir tablo değildir.

Aynı şekilde çene altında şişlik, kırılmış diş, ağızdan kanama ve gözde inatçı akıntı gecikmeye uygun değildir.